Close

    Á Borg í Njarðvík er rekið fallegt gistiheimili sem er umvafið einstakri náttúru. Stutt niður í fjöru, eða í fallega fjallgöngu.

    Samgöngur á landi til og frá Borgarfirði hafa löngum verið erfiðar einkum vegna erfiðra skilyrða til vegagerðar og hættulegrar leiðar með sjó fram. Frá fornu fari lá aðalleiðin frá Héraði út með Selfljóti að Krosshöfða og þaðan yfir Gönguskarð til Njarðvíkur og síðan um Njarðvíkurskriður til Borgarfjarðar. Njarðvíkurskriður voru áður fyrr taldar afar erfiðar yfirferðar, einkum á vetrum vegna snjóflóðahættu og hættu á aurskriðum í stórrigningum. Við slíkar aðstæður gátu vegfarendur verið þar í lífshættu. Í skriðunum eru þverhníptir klettar með sjónum en ofan við þá brattar lausaskriður, sundurgrafnar af giljum. Gamla reiðleiðin mun hafa legið talsvert neðar en núverandi vegur með mörgum bugðum bæði upp og niður og sums staðar niður undir klettanafir. Þetta var aðeins mjó reiðgata og ef mönnum eða hestum skrikaði fótur á svelli eða harðfenni eða þeir lentu í snjóflóði var þeim voðinn vís. Ætla má að fyrr á öldum hafi einhver banaslys orðið í Njarðvíkurskriðum umfram þau sem heimildir greina frá, en vitað er um sex menn sem þar hafa farist. Síðasta banaslysið í skriðunum varð 9. desember 1909, er tveir menn fórust þar í snjóflóði, en þriðji maðurinn, sem var spölkorn á eftir félögum sínum þegar snjóflóðið féll, slapp heill á húfi. Einnig eru varðveittar heimildir um að hestar vegfarenda hafi hrapað þar og sauðfé sömuleiðis. Akfær bílvegur frá Egilsstöðum um Vatnsskarð til Borgarfjarðar var opnaður 1954, en vegur um skriðurnar var ruddur fjórum árum fyrr. Var vegurinn þá færður talsvert ofar í skriðurnar en gamli reiðvegurinn sem fyrr getur. Nýi vegurinn var í fyrstu mjór og lítið pláss til að mætast en hann hefur smám saman verið breikkaður til mikilla muna. Krossinn í skriðunum og óvætturinn Naddi Krossinn í skriðunum með latneskri áletrun og ártalinu 1306 hefur lengi verið mönnum ráðgáta. Hefur margt verið skrifað um krossinn og ýmsar skoðanir komið fram um aldur hans og tilefni þess að hann var settur upp og alltaf endurnýjaður. Þjóðsagan um óvættinn Nadda tengist skriðunum og krossinum, sem stundum var kallaður Naddakross samanber þessa gömlu vísu: Nú er fallinn Naddakross./Nú er fátt er styður oss,/ en – þú helgi klerkakraftur -/ krossinn láttu rísa upp aftur. Þjóðsagan um óvættinn Nadda er til í fleiri en einni útgáfu. Sagan segir að á dögum niðja Björns skafins hafi að mestu lagst af þjóðleiðin um Njarðvíkurskriður vegna óvættar. Var hann að hálfu í mannslíki en að hálfu í líki dýrs og hélt sig í gili sem síðan er kallað Naddagil. Sat óvættur þessi þar fyrir mönnum, einkum er dimma tók, réðist á þá og drap marga. Segir sagan að um haust og vetur hafi heyrst heim að Njarðvík eins og eitthvað væri að nadda og glamra á grjótinu í skriðunum, og þess vegna hafi menn kallað óvætt þennan Nadda. Eitt sinn síðla hausts er sagt að Jón sonur Björns skafins hafi komið að Snotrunesi í Borgarfirði seint um kvöld og ætlað til Njarðvíkur. Bað heimilisfólkið hann að leggja ekki svo seint í ferð yfir skriðurnar. Hann vildi þó ekki breyta ætlan sinni, kvað sig ekki myndi saka og hélt sína leið. Er hann kemur að fyrrnefndu gili réðist óvætturinn á hann. Urðu átök þeirra bæði hörð og löng. Bárust þau á jaðar þann er Krossjaðar heitir. Þar sleit óvætturinn sig lausan og dragnaðist niður í sjó, en Jón komst til Njarðvíkur þjakaður mjög. Þar var síðar settur upp kross sem er þar enn. Á krossinum er eftirfarandi áletrun á latínu: EFFIGIEM CHRISTI QUI TRANSIS PRONUS HONORA: ANNO MCCCVI. „Þú sem framhjá fer, fram fall í þessum reit og Kristí ímynd hér, auðmjúkur lotning veit“. Þessi áletrun er víða þekkt og mun vera upphaf á ævafornu latnesku kvæði, sem er að finna í bréfabók Gregoríusar páfa mikla d. árið 604. Upphaf kvæðisins hljóðar svo: Effigiem Christi qui transis pronus honora non tamen effigiem sed quem designat adora. (Tilbiðjið þó ekki myndina heldur þann er hún sýnir). Stór róðukross með þessari áletrun var lengi í dómkirkjunni í Skálholti. Greinilegt misræmi er milli ártalsins 1306 og sögunnar um Jón þann Björnsson er átti að hafa glímt við Nadda. Jón þessi var uppi nálægt siðaskiptum eða á fyrri hluta 16. aldar og munar þar 200 til 250 árum. Ef ártalið á krossinum væri rétt eða nærri lagi hefði krossinn verið settur upp í kaþólskum sið en ekkert verður fullyrt um aldur hans eða tilgang. Krossinn sem nú stendur við veginn var smíðaður af Árna Bóassyni frá Njarðvík árið 2011.

    Borgarfjörður - Afþ...

    Gunnars saga Þiðrandabana, sem gerist um árið 1000, tengist Njarðvík mikið og í sögunni er m.a. getið Þorragarðs og Þiðrandaþúfu sem hvort tveggja eru í dag friðlýstar fornminjar. Þorragarður er hlaðinn torfgarður, allt að 1,5 m hár og hefur verið um 1,4 km að lengd í upphafi en hluti hans er nú kominn undir tún en eftir standa í dag um 0,9 km af garðinum. Tveir synir Þóris línu í Breiðuvík bjuggu á Borgarfirði, Gunnsteinn á „Dysjarmýri“ og „Sveinungur“ á Bakka en þeirra bræðra er beggja getið í Gunnars sögu Þiðrandabana en Sveinungur bjargaði Gunnari á flótta og er það fyrsta skráða björgun hér. Björgunarsveitin á Borgarfirði heitir Sveinungi eftir þessum fyrsta „björgunarmanni“ sveitarinnar.

    Innra-Hvannagil í Njarðvík er athyglisverður staður. Skilti er við veginn þegar komið er niður í víkina og góður vegslóði upp að gilinu. Stutt og mjög auðveld ganga fyrir alla er inn í það, en þar birtast fjölbreyttar bergmyndanir í líparítinu og sérkennilegir basalt-berggangar kljúfa líparítskriðurnar þvers og kruss. Botn árinnar er mjög sérkennilegur á flúðum skammt uppi í gilinu. Talið er að í Njarðvík sé miðja Njarðvíkureldstöðvarinnar og hún og Dyrfjallaeldstöðin myndi eina megineldstöð en Dyrfjöllin hafa myndast í gosi í öskju, svipaðri og Askja er í dag.

    Stórurð er sennilega mesta náttúruperlan í nágrenni Borgarfjarðar eystri. Mest farna gönguleiðin í Stórurð liggur frá Vatnsskarði og komið til baka um Njarðvík, eða sama leið gengin til baka. Gera má ráð fyrir amk 6 klst í gönguferð í Stórurð með góðum stoppum. Leiðin liggur hátt þannig það er oftast snjór á leiðinni fram í júlímánuð.

    Frábær gönguleið um Gönguskarð. Algengast er að byrja við Unaós héraðsmegin og ganga til Stapavíkur og þaðan eftir gömlu reiðleiðinni um Gönguskarð til Njarðvíkur. Þessi leið alfaraleiðin áður en akvegurinn kemur um Vatnsskarð. Stapavík er ein af Perlum Fljóstsdalshéraðs, sem er samansafn af spennandi áfangastöðum á Fljótsdalshéraði.

    Stórurð

    Sagan af óvættinum Nadda